Patrycja GodońKomornik Sądowy w Rzeszowie
Śmierć dłużnika nie oznacza automatycznie wygaśnięcia zobowiązania. W większości przypadków jego długi przechodzą na spadkobierców, którzy odpowiadają za nie na zasadach określonych w przepisach prawa cywilnego. Wierzyciel może więc dochodzić swoich należności także po śmierci osoby zobowiązanej. Z chwilą śmierci dłużnika jego prawa i obowiązki majątkowe wchodzą w skład spadku.
Wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego przeciwko zmarłemu dłużnikowi jest niedopuszczalne.
W wypadku gdy śmierć dłużnika nastąpiła przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego zastosowanie regulacji zawartej w art. 788 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego będzie obowiązkowe, co oznacza że wszczęcie egzekucji będzie dopuszczalne dopiero po nadaniu klauzuli wykonalności na rzecz spadkobierców. W takim przypadku możliwość prowadzenia egzekucji wobec spadkobierców nie otwiera się automatycznie wraz ze śmiercią dłużnika, niezbędne jest postępowanie spadkowe. Posiadając stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia, wierzyciel może uzyskać klauzulę wykonalności na spadkobierców i od razu wszcząć przeciwko nim postępowanie egzekucyjne. Samo prowadzenie postępowania spadkowego nie przerywa biegu przedawnienia, dlatego ważne jest by wierzyciel podejmował aktywne działania zmierzające do zabezpieczenia swoich roszczeń.
W przypadku śmierci dłużnika przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego dopiero po nadaniu klauzuli wykonalności przeciwko spadkobiercom możliwe jest złożenie wniosku egzekucyjnego.
Zgodnie z art. 819 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego organ egzekucyjny zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci wierzyciela lub dłużnika. Postępowanie podejmuje się z udziałem spadkobierców zmarłego albo w zakresie w jakim dotyczy ono praw i obowiązków wynikających z działalności gospodarczej - zarządcy sukcesyjnego, jeżeli został ustanowiony zarząd sukcesyjny.
W razie śmierci dłużnika po wszczęciu egzekucji ustawa nie wymaga nadania klauzuli wykonalności przeciwko spadkobiercom dłużnika. W konsekwencji zgodnie z dyspozycją art. 819 § 1 kpc zawieszone postępowanie egzekucyjne organ egzekucyjny podejmuje z udziałem spadkobierców dłużnika. Warunkiem podjęcia postępowania jest złożenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia w odniesieniu do spadkobierców lub postanowienia o ustanowieniu kuratora spadku. W takim wypadku do dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie jest wymagane ujawnienie w klauzuli wykonalności następców prawnych zmarłej strony.
Szczególne rozwiązanie procesowe znajduje zastosowanie w razie śmierci dłużnika, gdy spadkobiercy nie są znani, nie złożyli oświadczeń o przyjęciu spadku albo nie ustanowiono kuratora spadku. W takiej sytuacji, na wniosek wierzyciela, sąd egzekucyjny powołuje kuratora który bierze udział w dalszym toku postępowania egzekucyjnego. Wyjątek dotyczy spraw związanych z roszczeniami powstałymi w ramach działalności gospodarczej, jeżeli został ustanowiony zarząd sukcesyjny.
To w jaki sposób spadkobiercy odpowiadają za zobowiązania zmarłego jest zależne od tego, czy dokonano działu spadku. Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe. Jeżeli jeden ze spadkobierców spełnił świadczenie, może on żądać zwrotu od pozostałych spadkobierców w częściach, które odpowiadają wielkości ich udziałów. Natomiast od chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe w stosunku do wielkości udziałów.
Dochodzenie należności od spadkobierców dłużnika jest możliwe, ale wymaga podjęcia dodatkowych czynności formalnych. Wierzyciel powinien ustalić krąg spadkobierców, uzyskać klauzulę wykonalności lub w razie potrzeby wystąpić o ustanowienie kuratora spadku. Dopiero po spełnieniu tych warunków możliwe jest prowadzenie egzekucji.
Patrycja GodońKomornik Sądowy w Rzeszowie
Skarga pauliańska, której geneza sięga prawa rzymskiego stanowi jeden z podstawowych mechanizmów służących ochronie wierzyciela przed czynnościami dłużnika podejmowanymi z pokrzywdzeniem jego interesów. Pozwala na
Egzekucja alimentów należnych małoletniemu dziecku jest prowadzona na rzecz dziecka chociaż w postępowaniu egzekucyjnym najczęściej działa za nie jego przedstawiciel ustawowy - zazwyczaj jeden z rodziców.
Ogłoszenie upadłości nie powoduje wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego ani nie pozbawia uprawnionego prawa do bieżących alimentów. Zmienia natomiast sposób ich zaspokajania. Zgodnie z art. 146 ust. 1 Prawa upadłościowego postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego do masy upadłości wszczęte przed ogłoszeniem upadłości ulega zawieszeniu z mocy prawa w dniu ogłoszenia upadłości a po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości – umarza się z mocy prawa. Zasada ta obejmuje również egzekucję alimentów, jeżeli została skierowana do składników majątkowych wchodzących do masy upadłości. Nie należy więc przyjmować, że alimentacyjny charakter wierzytelności pozwala komornikowi kontynuować egzekucję z masy upadłości na dotychczasowych zasadach.